Yabancı Coğrafi Kelimelerin Türkçeleştirme Çalışmaları

YANLIŞ DOĞRU (“TÜBA Sözlüğüne göre”)
absorbe soğurma
absorbladığı soğurduğu
absorblanan soğrulan
adaptasyon uyarlanma
adveksiyon Akımla taşınım
Adveksiyon sisi Akımla taşınım sisi
afel günöte
alamet işaret
albedo Yansıtma oranı
Alize rüzgarı Ticaret rüzgarı
Alt ve üsttropikal dönenceler
altitude yükselti
altjeostrofik Alt jeostrofik
altokumulus altokümülüs
alttropik dönence
Alttropik / subtropik dönence
anabatik yamaçyukarı
analiz çözümleme
anemometre rüzgarölçer
Aneroit barometre Civasız basınçölçer
antropojenik antropojen
anvil örs
Aphelion (aphelion) günöte
arid kuru
asimilasyon özümleme
ASOS OMGİ
astropik dönence
aurora Kuzey ışığı
barometre basınçölçer
bilim adamı Bilim insanı
Bilimadamı Bilim insanı
birikme Kırağılaşma
Birikmeyle çekirdeklenme Kırağılaşma çekirdeklenmesi
Birleşik Devletleri ABD
blokaj engelleme
Bu bölümü tamamladıktan sonra aşağıdaki becerilere sahip olacaksınız Bölümün Çıktıları
Buraya kadar öğrendiklerimiz Bu Bölümde Öğrendikleriniz
Buraya Kadar Öğrendiklerimiz Buraya kadar öğrendikleriniz
Buz topakları sulusepken
Bütünleşik tahmin Topluluk tahmini
CENTF BKMİ
CF CK
Check etmek Kontrol etmek
chinook şinuk
cirrocumulus sirokümülüs
cirrus Sirüs
cumulonimbus Kümülonimbus
cumulus kümülüs
Çarpışma-birleşme Çarpışma-kaynaşma
çiğ çiy
Dağılma yayınık
dalaz Şeytan hortumu
Data veri
Data asimilasyonu Veri özümleme
dedektör algılayıcı
dendrit dallantı
Denge koşturması Denge yürütmesi
depresyon karışıklık
desen örüntü
Dış yalıtık adyabatik
diffluence ayrışım
difüz yayınık
difüz yayınık
difüzyon yayınım
direkt dolaysız
dispersiyon dağıltı
disturbans bozukluk
diverjans ıraksama
dizayn tasarım
Dopler Doppler
döküman belge
Döngü (cycle) çevrim
dropsonde düşensonda
Duvar bulut(u) Duvarbulut(u)
eddiler çevrintiler
Edi (eddy) çevrinti
edilerin çevrinti
Eğrelti otu dallantı
Eklipsi Güneş tutulmasını
eko yankı
Eksantriklik (eccentricity) dışmerkezlik
eksentrisite dışmerkezlik
ekstra fazladan
Ekstratropikal ortaenlem
El Nino El Niño
Elimine etmek elemek
emisyon salım
endeks indis
ensemble topluluk
enstrumant aygıt
enterpolasyon Aradeğer bulma
enterpole aradeğer
entrainment katılım
enverziyon terselme
enverziyon terselme
eriyik çözelti
evaporasyon buharlaşma
exit çıkış
faktör etmen
famin kıltık
Fanta Morgana Su serabı
feedbak geribesleme
FF SK
full Tam dolu
gale kasırga
Geçici koşturma Geçici model yürütmesi
Gelme açısı (angle of inclination) Eğim açısı
genelçekim yerçekimi
GF GK
global küresel
Gökgürültülü fırtına boran
Görüş mesafesi Görüş uzaklığı
Gözden geçirme soruları Pekiştirme Soruları
Gözlem faaliyetleri Gözlem Etkinlikleri
grid ızgara
Grid noktası Izgaranoktası
Grid uzaklığı Izgaranoktası uzaklığı
Groundhog sıçan
Gulf Körfez
gust hamle
Güzel hava Açık hava
güzergah yol
halo hale
Haricane / harikeyn tayfun
hekzagonal altıgen
Hep beraber Buraya kadar öğrendikleriniz
Hepsini birlikte değerlendirince Buraya kadar öğrendikleriniz
heterojen çoktürel
hidrofobik susevmez
Hidrolojik döngü Hidrolojik çevrim/su çevrimi
higrometre nemölçer
higroskopik susever
homojen tektürel
Hortum geçidi Hortum vadisi
ıskalası ölçeği
ıslak nem
Indeks indis
indirek dolaylı
infrared kızılötesi
Inversiyon / enverziyon /terseleme terselme
Isı adası Kent ısı adası
Isı adveksiyonu Akımla ısı taşınımı
Isıölçer sıcaklıkölçer
ITCZ Dönencelerarası yakınsma kuşağı (DAYK)
izobar Eşbasınç eğrisi
izotek Eşrüzgar hızı eğirisi
izoterm Eşsıcaklık eğrisi
jeostasyoner yerdurağan
kalıp örüntü
kanun yasa
katabatik Yamaçaşağı rüzgar
Katmanlı bulut Katmanbulut
khamsin hamsin
Kırılma/kırınım Kırınım
Kirli duman Kirli sis
klima iklim
klimatoloji iklimbilim
klimograf iklimograf
kompleks karmaşık
komunikasyon iletişim
kondüksiyon iletim
konsantrasyon derişim
kontinental Karasal/kıtasal
Kontrol koşturması Kontrol yürütmesi
Kontur çevrit
Konvektif fırtınalar boranlar
konverjans yakınsama
koordinasyon eşgüdüm
Koriolis Coriolis
koşturma yürütme
Kötü hava Şiddetli hava
kriter ölçüt
Kunduz Sıçan
La Nina La Niña
lag geçikme
Lapse rate Düşey sıcaklık gradyanı
link bağlantı
Lokal yerel
löjand Simge açıklaması
mahsül ürün
Meteorologist meteorolog
mezoölçek Orta ölçek
mikroölçek Mikro ölçek
miraj serap
modifikasyon değişim
mostra örüntü
navigasyon seyir
nimbostratus nimbostratüs
Nispi Bağıl, görece
nowcast Anlık tahmin
nowcasting Anlık tahmin yapmak
obje nesne
obliklik Eksen eğikliği
Oraj boran
ordinary olağan
Orografik bulut Yamaç bulutu
Orografik yağış Yamaç yağışı
Orografik yükselme Yamaç yükseltmesi
ortaenlem Orta enlem
outlook genelge
overrunning Üste tırmanma
Ozon “deliği” “ozon deliği”
Ozon deliği “ozon deliği”
pangaea Dev anakara
paradoks çelişki
parametrizasyon parametrelendirme
partikül parçacık
Patern / kalıp örüntü
Perihelion günberi
permafrost Sürekli donmuş toprak
perspektif Bakış açısı
Peryot periyot
PGK BGK
plak plake
planeter küresel
plüviyometre yağışölçer
polar kutupsal
presizyon yalpalanma
primative ilkel
proses süreç
pseudo sözde
psödo sözde
Radyasyon ışınım
radyatif ışınımsal
radyosonde radyosonda
ravinzonde ravinsonda
reflektive yansıma
Revize  etmek yenilemek
rime kırç
run yürütme
rüzgar rüzgâr
Rüzgar şiri rüzgâr kayması
saturasyon Doyma, doygunluk, denge
sediman çökel
selyometre bulutölçer
sensör algılayıcı
Sıcak dalga Sıcak hava dalgası
silyometre bulutmetre
simülasyon benzetim
simüle benzetim
sirkülasyon dolaşım
sirrokümülüs sirokümülüs
sirrostratüs sirostratüs
sirrüs sirüs
sirus sirüs
Siyah Kara
skala ölçek
skalası ölçeği
smog Kirli sis
solstis gündönümü
solstisinde gündönümünde
spesifik Özgün / kendine has
spiral sarmal
spontane kendiliğinden
stasyoner durağan
stratocumulus stratokümülüs
stratus stratüs
stream akım
subtropikal dönence
süblimleşme uçunum
Süper jeostrofik Üst jeostrofik
Süreklilik tahmini Sürerlik tahmini
şir kayma
tabaka katman
taiga tayga
taşkın sel
termal ısıl
termometre sıcaklıkölçer
thunderstorm boran
tornado hortum
Toz çukuru Toz çanağı
trajedi drama
transpirasyon terleme
transport taşınım
trend eğilim
trof oluk
Tropikler arası konverjans kuşağı (ITCZ) Dönencelerarası yakınsama kuşağı (DAYK)
Tropiklerarası toplanma kuşağı (TTK) Dönencelerarası yakınsama kuşağı (DAYK)
ultraviyole moreötesi
Ulusal hava durumu merkezi /ulusal hava servisi Meteoroloji merkezi
updraft Tırmanan akım /yükselen akım
upwelling Su kütlesinin yüzeye yükselişi
US ABD
üniform birörnek
üstjeostrofik Üst jeostrofik
üsttropik dönence
Üşütme sıcaklığı Rüzgar soğutma sıcaklığı
Veri asimilasyonu Veri özümleme
verifikasyon doğrulama
versiyon Sürüm
virga Yağmur saçağı
viskozite ağdalık
volkan yanardağ
vorteks burgaç
vortisiti burgaçlanma
yamur yağmur
Yapışma (accretion) Yığılımlı büyüme
Yay eko Yay biçimli yankı
Yığışma (aggregation) toplaşma
yoğunlaşma yoğuşma
zenith başucu
zon kuşak
 
Tagged : / / /

Osmanlı Orta Öğretiminde Coğrafya

Eğitim; Belli bir konuda, bir bilgi ve bilim dalında yetiştirme ve geliştirme, eğitme işi. Çocukların ve gençlerin toplum yaşayışında yerlerini almaları için gerekli bilgi, beceri ve anlayışları elde etmelerine, kişiliklerini geliştirmelerine yardım etme, terbiye. Öğretim ise; Belli bir amaca göre gereken bilgileri verme işi, tedris, tedrisat, talim. Öğrenmeyi kolaylaştıracak etkinlikleri düzenleme, gereçleri sağlama ve kılavuzluk etme işi. Bu iki kelimenin anlamlarından da anlaşıldığı üzere, eğitim ve öğretim, birbirinden oldukça farklı, ancak birbirlerini tamamlayan ifadelerdir. Buna göre, bir milletin öz benliği ile ters düşmeyen tüm bilimleri öğrenmek öğretim, onu ülkesinde ve kendi yaşayışında uygulamak ise eğitimdir. Coğrafya dersi, hem eğitim ve hem de öğretim dersidir.

Osmanlı döneminin ilk yıllarından itibaren eğitim ve öğretime büyük önem verilmiştir. Özellikle ilk ve ortaöğretime denk gelen çeşitli eğitim kurumları, eğitim ve öğretimlerini zamanın bilimsel gelişmelerinin üzerinde bir performansla sürdürmüşlerdir. Sözkonusu bu eğitim ve öğretim kurumlarında okutulan derslerden biri de coğrafyadır. İnsanın yaşadığı çevre ile olan ilişkilerini konu alan coğrafya, ilk öğretimden ortaöğretimin son sınıfına kadar temel dersler arasında yerini almıştır.
Continue reading “Osmanlı Orta Öğretiminde Coğrafya”

Tagged : / / / / / / /

Coğrafya Animasyonları

Coğrafyada kaynak olarak kullanabileceğiniz swf ve java uygulamaları tavsiye ederim kaliteli animasyonlar.

Hareketli Buzullar Kaynak
Rivers animasyonlu bir nehir deltasında biriken gibi nehir yatakları nasıl sıralandığını çekiş, süspansiyon, solüsyon ve hoplama dahil nehirler yük taşımak hangi farklı şekillerde,
Atmosferik Enerji Dengesi Atmosferik Enerji Dengesi Animasyon
Karbon Döngüsü animasyon Karbon Döngüsü
Biomantle Biomantle ve Toprak Kalınlığı Süreçleri
Canlılarını
Örgülü akarsu mov dosya
Coriolis etkisi yeryüzü üzerinde hareket halinde bir nesne her zaman uzak dersten bükülmesi gibi görünüyor. Bu etki Dünya’nın dönme bir sonucudur, ve Coriolis etkisi denir
Coriolis etkisi Coriolis etkisi animasyon
Coriolis etkisi Coriolis etkisi animasyon
Yeryüzüne üzerinde Coriolis etkisi Yeryüzüne üzerinde Coriolis etkisinin bir animasyon gözlemleyin
Coriolis kuvvet Bu animasyon ekvatora doğru Kuzey Kutbu hareketli bir düzlem üzerinde hareket eden Coriolis kuvvetini gösteriyor ve aynı zamanda batıdan doğuya uçan bir uçağa etkiyen Coriolis kuvvetini gösteriyor
Coriolis kuvvet Coriolis kuvveti
Coriolis kuvvet Coriolis kuvveti
Gün ışığı haritası
Pangaea Yaramaz Bu animasyon, son 200 milyon yıl içinde kıtaların hareketlerini gösterir
Buzul gerilemesi-Kuzey Amerika mov dosya
Dunes Dune Formasyonu
Dunes bir Sand Dune Oluşumu
Toprak Evrim
Toprak akışı
Dünya: Bir Gezegenin Portresi
Yer bilimleri Avustralya yerbilim, jeoloji, fosiller, paleontoloji, kayalar, mineraller, Avustralya dinozorlar, jeolojik süreçler, jeolojik yapılar, göktaşı kraterler, manyetik sapma, kömür arama, jeotermal enerji, tsunami, siyah sigara, volkanik patlama, hidroloji, nehir sistemleri, toprak işlemleri, plaka tektoniği, jeolojik dönemleri, süreleri, Prekambriyen, Kambriyen, Silüriyen jurassic Ordovisyen, üçüncül Trias, kretase, devonian, mineraller, kayaçlar, plütonik kayaçlar, piroklastik, bazalt, silisyum tetrahedron, mineraloji, tortul: insanlar için yerbilimleri bir ilgi, çoğu kaynaklar üzerinde büyük bir vurgu ile sitede görüntüleri ve animasyonlar
Dünya’nın Atmosfer Interactive farklı atmosferik seviyelerde veri toplamak ve karşılaştırmak
Dünya’nın yerçekimi alanı burada animasyon (96 JPEG görüntüleri bir dizi olarak Dünya döner) gibi Dünya’nın yerçekimi alanını görebilirsiniz.
Dünya’nın yerçekimi modeli bir yerçekimi modeli Bu görselleştirme NASA’nın Gravity Recovery ve Climate Experiment (GRACE) veri ile oluşturulan ve Dünya’nın yerçekimi alanında farklılıklar göstermektedir edildi. Yerçekimi kütle belirlenir. Dünya’nın kütlesi eşit olarak dağıtılır değil, ve o da zamanla değişir
Çevre Bilimi Dünya’nın Sistemleri, Atmosfer, İnsan Nüfus Dinamikleri, Doğal Kaynaklar
Erozyon
Dünya Görsel öğeler keşfetmek Bir Sistem Olarak Dünya’yı, Dünya, Dünya’nın Yapısı ve Motion, Mineraller için Atomların, modelleriRocks, Kaynaklar ve Çevre, levha tektoniği, volkanlar, depremler, Dağ Binası, ayrışma, toprak ve erozyon, yüzey suyu, yeraltı suyu , Buzullar, Rüzgar, Dalgalar ve Akımlar, Atmosfer, Atmosfer Su, Hareket, Hava, İklim ve İklim Değişikliği, Ocean Floor Atmosfer
Flaş Dünya … uydu ve Flash içinde Dünya’nın havadan görüntüler Flaş Dünya’ya … uydu ve Flash Earth havadan görüntüler
Taşkın
Taşkın ovası havzalarını nasıl şekillendiğini
Geodynamo Simülasyon Karasal manyetik alan ters
Coğrafya animasyonlar Coğrafya animasyonlar , bir ipucu
Coğrafya animasyonlar Coğrafya animasyonlar
Jeotermal enerji Jeotermal enerji santralleri geleneksel elektrik üreten istasyonları ile ortak çok şey var. Onlar türbinler, jeneratörler, transformatörler, ve diğer standart güç üreten donanımları dahil olmak üzere aynı bileşenleri, birçok kullanın
Glacier Glacier animasyon
Küresel enerji nüfus CO2 su swf dosyası
World otlaklar küresel otlak kapsama gösteren Döner dünya. Terra / MODİS arazi örtüsü izole otlaklar, odunsu ovaların, ovalar, ve sulak alanlar (tüm yeşil görülen) elde edilen veriler
Yeraltısuyu animasyon yeraltı, hidroloji, akifer, aquiclude, su döngüsü, su kuyuları
Etkileşimli Bilim Simülasyonlar Buzullar, Balonlar ve Yüzdürme, bir String Gaz Özellikleri, Balonlar ve Statik Elektrik, Ses, Sera Etkisi, Wave, siyah cisim ışıması, pH Ölçeği, Wave Interference, My Güneş Sistemi, bir ipucu
Enlemleri ve boylamlar
Milankovitch döngüsü Orbital tuhaflığı
Azot çevrimi
Oceanic Tides Küresel gel-git güçlerin resim ve sabit bir noktada kuvvet, karşılıklı dikey salınım güçleri, salınan güçlerinin iki sistemleri, salınım güçleri tarafından tahrik Daimi dalgalar, titreşen Her ikisi de gelgit kuvvetleri dönen, farklı sabit noktalarda gel-git güçlerin, Zaman varyasyonları dalgalar ve dolaşımdaki gelgit dalgası, rezonans, Gelgit sürtünme ve faz gecikme üzerinde deprem dalgası
Ozon ozon animasyon
Ozon Deliği Haritalar
Nüfus sayacı
Nüfus simülatörü swf dosyası
Radyoaktif bozunma java uygulaması
Renton çizimler (harika!)   Gezegen Jeolojisi, Levha tektoniği, Mineraller, Volkanlar ve Volkanizma, Volkanik Kayalar, Buzullar, Çöller ve rüzgar, Oceans & Shorelines, Sedimanter Kayaçlar, Yeraltı, bir ipucu
Sand Bar Formasyonu
Güneş ışığı ve Mevsimler
Gelgit Bulge Simülasyon Güneş, Ay ve Dünya’nın dönme gelgitleri oluşturmak için bir araya nasıl gösterir
Gelgit kuvvetleri sabit bir noktada gelgit kuvvetleri ve kuvvet Küresel resim. Gelgit kuvvetleri yerin yakınında moon (ve güneş) ve yerçekimi diferansiyel etkilerini anlatır. Dünya üzerinde rasgele bir noktada bir cismin üzerine uygulanan gelgit kuvveti ayın çekim kuvveti (veya güneş) arasındaki vektör fark bu noktada vücuda uygulanan eşittir, ve bu vücut tarafından yaşamış olurdu yerçekimi kuvveti yerin merkezindeki
Tides: Neden? Tides Tides nelerdir? animasyonlu
Gelgit
Tides Tides, swf dosya
Tides animasyon
Tides animasyon Tides animasyon, Tides Gravity yeryüzünde ve Dünya’nın kendisinin üzerine su organları çekerek kaynaklanır. Gelgit etkileyen 2 yerçekimi organları vardır. Güneş ve ay. Ay bu yüzden gelgitler üzerinde çok büyük bir etkisi vardır Dünya’ya çok daha yakın
Tides animasyon
Tides-Simülasyon Tides – Simülasyon, gelgitler ne
Tides-Simülasyon
Dünya’yı anlamak
Su döngüsü Su döngüsü
Su döngüsü Su döngüsü
Şelale Şelale modeli
Dalga Hareketi bir Wave Anatomisi
Dalga Hareketi
Dalga Hareketi su: Dalga Motion Canlandırma
Dalga Hareketi su: Dalga Motion Canlandırma
Dalga Kırılma Animasyon Dalga Kırılma Animasyon
Dünya Haritası flaş toprak, Flaş Dünya uydu ve tek bir Flash-tabanlı arayüz içinde birden haritalama sitelerinden Earth havadan görüntülerini inceleyen deneysel bir uygulamadır. Bu, gezegenimizin görüntüleri zevk ve keşfetmek için tam teşekküllü bir haritalama uygulama ama fazla olması için tasarlanmış değil , bir ipucu
Dünya Okyanus Atlas gösteren Küresel haritalar: sıcaklık, tuzluluk, çözünmüş oksijen, belirgin oksijen kullanımı, nitrat, fosfat
Worldtime yerel zamanında interaktif dünya atlası, bilgi
Tagged : / / /

2013-2014 Coğrafya Bölümü Taban Puanları

2013-2014 yerleştirme sonuçlarına göre Coğrafya Bölümü olan üniversitelerin taban ve tavan puanları, kontenjanları

Üniversite Adı Programın Adı Puan Türü Kont. En Küçük Puanı En Büyük Puanı
Fatih Üniversitesi Cografya (Ingilizce) (Tam Burslu) TS-1 5 420,64604 437,00368
Marmara Üniversitesi Cografya TS-1 52 397,41710 442,16414
Ankara Üniversitesi Cografya TS-1 41 390,68019 426,19800
İstanbul Üniversitesi Cografya TS-1 113 385,61249 465,68073
Ege Üniversitesi Cografya TS-1 72 380,76123 446,27122
Sakarya Üniversitesi Cografya TS-1 52 369,30987 407,47394
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Cografya TS-1 57 365,54216 400,09991
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Cografya TS-1 77 365,01244 399,70493
Harran Üniversitesi Cografya TS-1 52 361,16189 411,30256
Çankırı Karatekin Üniversitesi Cografya TS-1 36 360,09963 383,83894
Balıkesir Üniversitesi Cografya TS-1 93 359,06710 387,38538
Süleyman Demirel Üniversitesi Cografya TS-1 52 356,66288 379,12476
Yüzüncü Yıl Üniversitesi Cografya TS-1 62 355,92664 389,14157
Mustafa Kemal Üniversitesi Cografya TS-1 47 355,08036 396,96441
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Cografya TS-1 72 353,11306 381,83023
Fırat Üniversitesi Cografya TS-1 82 352,77603 378,64433
Ahi Evran Üniversitesi Cografya TS-1 52 352,35688 382,15932
Atatürk Üniversitesi Cografya TS-1 82 351,56635 389,54739
Bilecik Şeyh Edabali Üniversitesi Cografya TS-1 47 351,48790 395,90691
Afyon Kocatepe Üniversitesi Cografya TS-1 72 351,06639 395,67141
Karabük Üniversitesi Cografya TS-1 88 350,09787 380,66855
Kilis 7 Aralık Üniversitesi Cografya TS-1 52 349,49774 379,99182
Giresun Üniversitesi Cografya TS-1 55 349,40636 418,07447
Uşak Üniversitesi Cografya TS-1 62 349,03763 371,54986
Sakarya Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 52 346,60807 374,93942
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 57 344,68507 379,34919
Süleyman Demirel Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 52 343,28344 371,69519
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 77 342,66809 365,80601
Harran Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 52 341,89850 357,04161
Balıkesir Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 93 338,53873 357,64404
Fırat Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 82 337,05167 349,61506
Mustafa Kemal Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 47 336,85360 353,15720
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 72 335,09888 376,94913
Atatürk Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 82 333,13611 351,47498
Giresun Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 55 332,70050 359,25345
Afyon Kocatepe Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 72 332,44760 352,74988
Uşak Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 62 332,16641 351,94366
Bilecik Şeyh Edabali Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 47 329,67435 350,60272
Çankırı Karatekin Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 36 329,61135 352,51372
Karabük Üniversitesi Cografya (IÖ) TS-1 88 323,05477 357,05586
Fatih Üniversitesi Cografya (Ingilizce) (%50 Burslu) TS-1 45 211,71713 369,10363
İstanbul Üniversitesi Cografya (Açikögretim) 2050 157,70916 395,03142
Sumgayıt Devlet Üniversitesi Cografya (Ücretli) TS-1 10
Tagged : / / / / / / /

Coğrafya Ne Değildir

Coğrafya, istatistik bilgiler ve kuru bilgiler yığını değildir.

Akarsuların uzunlukları, dağların yükseklikleri, ülkelerin yüz ölçümü, nüfusu, coğrafî bölgelerin nüfusları, yüz ölçümleri, buralardan sağlanan tarım­sal ürünlerin miktarı, bu miktarın Türkiye ekonomisindeki % oranı, bölgelerdeki büyük ve küçük baş hayvan sayıları, kentlerin son nüfus sayımındaki nüfusun miktarı gibi istatistik bilgiler kısa zamanda unutulabilir. Bunların bazıları ise zamanla değişen değerlerdir. Öğrenilmesinin insanlara bir şey kazandırmadığı bu kuru bilgilerle, bir sonuca varılması mümkün değildir. Gerektiği zaman istatistik bültenlerinden ve atlaslardan bulunabilen bu ve ben­zeri bilgilerin Coğrafya gibi gösterilmesi Coğrafyaya yapılan kötülüklerin en büyüğüdür.

Coğrafya “en”ler bilimi de değildir.

Dünya’nın en uzun akarsuyu, en yüksek dağı, Avrupa’nın en geniş ülkesi, en kalabalık kenti, Asya’nın en geniş gölü, en fakir ülkesi gibi bilgilerin yığını da Coğrafya değildir. Coğrafî bilgiler içerisinde yeri geldikçe ve nedenleriyle birlikte bu değerler de zaman zaman verilebilir, hattâ bazen örnek olarak verilmelidir de. Örneğin, coğrafî bilgiler arasında Türkiye’nin en soğuk ve en sıcak yerlerinin nereleri olduğu ve bunların nedeninin bilinmesi yararlıdır. Sanayinin en çok gelişmiş ve en az gelişmiş yörelerinin nereler olduğu ve bunun nedenleri de bilinmelidir. Ancak bunları çoğaltarak bilgileri büyük ölçüde “en”lere dayandırmak, Coğrafyayı sevimsiz hâle getirmektir.

Coğrafya, Dünya’ya ya da onun bir kıt’ asına, bir ülkesine ait beşerî ve fizikî bilgilerin sıralanarak öğrenilmesi veya ezberlenmesi de değildir.

Bu şekildeki kuru bilgiler yığını aslında hiç bir bilim olamaz. Kaldı ki bir yorum ve sentez bilimi olan Coğrafya, hiçbir şekilde olamaz. Çünkü Coğrafya; bu bilgilerin bir sistematik içinde, hangi doğal ve beşerî etkenler sonucu ortaya çıktığını araştırır. Olayların gelişme durumunu, varsa insanlara yapmış olduğu olumsuz etkilerin neler olduğunu, araştırmalardan elde edilen sonuçların yorumlanarak ortaya çıkan sentez doğrultusunda insanların bu olumsuz etkilerden nasıl korunacağını, ya da daha az zarar görmesi için ne­lerin yapılması gerektiğini öneren bilimdir.

Tagged : /

Coğrafya Nedir

Yeryüzüne bağlı olayları her türlü teferruat ve çeşitleriyle inceleyen ilim dalı. Kelimenin aslı Yunancadır. Yunanca yer manasına gelen geo ve tasvir manasına gelen grophein kelimelerinin birleşmesiyle türetilmiş bir kelimedir. islamilim dünyasına 10. asır ortalarında, Osmanlılara ise 16. asırda girmiş bulunan bu kelime yerine eski İslam kaynaklarında “Suretül Arz” (Yeryüzü) “İlmul-Mesalik ve’l Memalik” (Yollar ve Ülkeler İlmi)”İlmul Berid” (Posta İlmi)ve “İlmül Coğrafya” (Coğrafya İlmi) isimleri kullanılmıştırcoğrafya Bütün yerküre, coğrafyanın konularını teşkil eder. Bu sebepten coğrafyaya ait pekçok yardımcı ilimler vardır.

Yardımcı ilimlerle kaynaşmış bir vaziyette olduğundan coğrafya ile bunlar arasında ayırt edici kesin çizgiler yoktur. Bu yardımcı ilimler, Jeofizik, Jeoloji, Petrografi, Pedoloji, Astronomi, Hidroloji, Meteoroloji, Botanik, Zooloji, Antropoloji, Etnoloji, Etnografya, Sosyoloji, Tarih, İktisat, Jeopolitik, İstatistik, Jeodezi, Topografya ve Kartografya’dır. Coğrafya bu ilimler yardımıyla sorulara cevap verir, incelemeleri yapar ve gelişir. Coğrafi araştırma ve çalışmalarda, bu her biri çok geniş olan ilimler üç esasa göre işlenir ve neticeler coğrafyalaştırılır. Coğrafyanın esasları olarak bilinen bu ilkeler dağılış ilkesi, ilgi ilkesi ve sebep ilkesidir.

Gözlenen ve incelenen olaylar yeryüzünün bir yerine bağlanır ki, bu dağılış ilkesini meydana getirir. Bu dağılış ilkesi yeryüzündeki olayların belli bölgelere mahsus olmasından kaynaklanmıştır. Nüfus dağılışı gibi. Yeryüzünde meydana gelen birbirinden farklı olayların birbirleriyle olan münasebetleri, bağlılıkları ve karşılıklı tesirleri ilgi (münasebet) ilkesini meydana getirir. Hadiselerin ve konuların yeryüzünün herhangi bir yerinde çeşitli şartlar altında o bölgeye bağlı bir uyum içerisindeki karşılıklı ilgi ve etkilerinden bu ilke ortaya çıkmıştır. Mesela bir bölgede gür ormanların bulunması orada bol yağışın olduğunu gösterir. Coğrafyadaki olay ve konuların dağılışı sebepleri bunların birbirleriyle olan ilgilerinin açıklanması sebep ilkesini meydana getirmiştir. Mesela bir bölgede toprağın bol, verimli ve sulanabilir olmasına rağmen, nüfusun az olmasının sebeplerinin açıklanması bu ilke sayesinde mümkündür.

Coğrafyada üç ilkeden başka incelemelerde metod ve ifade de mühim bir yer tutar. Coğrafya bir deney ilmi değildir. Tamamen inceleme ve araştırmaya dayalı bir ilimdir. İlkelerle tetkik edilecek olan konular yeryüzündeki olayların gözlenmesiyle elde edilir. araştırma seyahatlerindeki gözlemlerin önemi çok büyüktür. Bu sebeptendir ki, “Coğrafya bir gözlem ilmidir.” denir. Gözlemler neticesinde elde edilen bilgiler önce tasvir yoluyla derlenir, sonra açıklanır. Tasvir, gözlenen olayları veya konuları çeşitli özellikleriyle söz, yazı çizgi ve harita şeklinde tanıtmaktır. Tasvir olmayan bir coğrafya düşünülemez. Coğrafyada gözlemlerle toplanan bilgiler ve olaylar belli bir bölgeye bağlanır. Yereltme denen bu işlemin yapılabilmesinde en büyük yardımcı haritalardır. Coğrafya tasvirlerinde (yereltme işleminde)ilk olarak yapılması gereken işler, gözlemi yapılan bölgenin topoğrafik özelliklerini bir harita üzerinde ifade etmek, uygun adlandırma yapmak, seyahat sırasında gerekli şekil, profil, kesit, kroki çizmek,fotoğraf çekmektir. Keşfi biten bölgelerde ve bilhassa teknikte ilerlemiş memleketlerde ilmi araştırmalar yaygınlaşmıştır. Bu gibi yerlerde yörelerin topoğrafya ve jeolojiharitaları yapılmış, iklim olaylarını incelemek için meteoroloji istasyonları kurulmuş, nüfus ve coğrafyayı ilgilendiren diğer konularda (hayvan, bitki, vs.) sayımlar yapılmış ve yapılmakta, çeşitli istatistikler hazırlanmış ve devam edilmektedir. Ayrıca etnoğrafya ile ilgili incelemeler de ilerletilmiştir.

Coğrafya incelemelerinin ifadesinde yazı, harita ve resim en önemli araçlardır. Gözlemler en iyi harita ve resimle ifade edilirken, çeşitli olaylar arasındaki alaka, ancakyazı ile mümkün olabilmektedir. Coğrafyanın bölümleri: Coğrafya öncelikle Genel Coğrafya ve Ülkeler Coğrafyası şeklinde iki ana bölüme ayrılır.

Genel Coğrafya

Çok çeşitli olan coğrafya olaylarından ve konularından her biri ayrı ayrı yerlerde veya belli bir bölgede araştırılır. Bu olayların meydana gelişleri, nasıl oldukları ve yayılma şekilleri genel coğrafya çerçevesinde incelenir. Mesela dünya nüfusu, Türkiye’deki dağlar genel coğrafya konularıdır. Genel coğrafyada çeşitli kategorilerde toplanan coğrafya olayları ve konuları (dağlar, ovalar, çöller, göller, denizler, akarsular, şehirler vb.)ayrı ayrı incelenir. Bunların dağılışlarına ait özellikler ifade edilir. Bu sayede çeşitli coğrafya olaylarının sebep, meydana geliş şekilleri ve dağılışları tespit edilir. Bu coğrafya kolunda gözlem ve kıyastan doğan araştırma yolları önemli olup, olayların ve konuların sınıflandırılması, bunların kurallara bağlanması temeldir. Olaylar ve konular canlı ve cansız olmalarına göre ayrı olarak incelenir. Genel Coğrafya; Fiziki Coğrafya, Biyocoğrafya, Beşeri Coğrafya ve Ekonomik Coğrafya olmak üzere kendi arasında dört bölüme ayrılır.

a) Fiziki Coğrafya: Cansız yeryüzü (yüzey şekilleri, hava, su vb.)bu bölümde incelenir. Jeomorfoloji, Klimatoloji, Sular Bilgisi ve Denizler Bilgisi Fiziki Coğrafyaya aittir. Fiziki Coğrafyanın bilgilerinden türeyip gelişen bir coğrafya dalı da matematik Coğrafyadır. Bu coğrafya dalı, dünyanın ölçülerini ve çeşitli noktaların kesin olarak (çok azhata ile)yerlerini tayin etmeye çalışır. Coğrafyacılar yeryüzünü haritalarda paralel ve meridyen denilen çizgilerle bölmüşlerdir. Paraleller ekvatordan olan uzaklıkları, kutuplar arasında çizilen meridyenler ise doğu batı doğrultusundaki uzaklıkları gösterir. b) Biyocoğrafya: Canlıların, bitkiler ve hayvanların mevcut yeryüzü olaylarıyla ilgileri ve birbirlerine olan etkileri, hayvanlar ve bitkilerin dağılışları, bu dağılışın sebepleri, meydana getirdikleri topluluk çeşitleri, bunun sebepleri araştırılır ve incelenir.

c) Beşeri Coğrafya: İnsanları inceleyen bu dalda, insanların yerleşme bölgeleri, bu bölgelerin özellikleri, soyları, lisanları, inanışları, yerleşme biçimleri, çeşitli ülkeler ve milletlerin kültürleri incelenir. d) Ekonomik Coğrafya: İktisadi olayların yeryüzündeki bir ülkede, bir bölgede dağılışı ve bunun diğer coğrafya olayları ile ilgisini ortaya koyan ve sebeplerini araştıran coğrafya dalıdır.

Ülkeler Coğrafyası

Özel Coğrafya da denir. Yeryüzünde kara parçaları (kıtalar), ülkeler, denizler, bölgeler, yöreler gibi çeşitli yerlerin coğrafya şartlarıyla belirlenmiş özelliklerini inceleyen coğrafyanın ikinci ana dalıdır. Yeryüzünde bir bölümdeki çeşitli olayların birbiriyle karşılıklı tesirleri, bulunduğu yerle ilgisi incelenir. Bu coğrafya dalında yapılacak araştırmalarda önce o yerin yüzey şekilleri (dağ, ova, yayla vs.)belirtilir. O bölgedeki başka olay ve konular (iklim, bitki örtüsü, hayvanlar, insan toplulukları gibi) ilave edilir.

Ülkeler Coğrafyası da kendi arasında Karalar Coğrafyası, Ülkeler (Devletler) Coğrafyası, Bölge Coğrafya Monografları olarak bölümlere ayrılır.

Coğrafyanın Tarihi

Çok eski çağlarda coğrafya düşüncesi olduğu, yapılan araştırmalar neticesinde anlaşılmaktadır. Polenezyalıların yapmış oldukları “çubuk haritaları” bu fikri kuvvetlendirmektedir. Eski çağlarda coğrafya ile uğraşanlar bu işe bilinen veya tasarlanan yerleri çizmekle başlamışlardır. İfadeler resim ve ilkel haritalar şeklinde olmuştur. Taşan nehirlerin kenarlarındaki tarlaların sınırlarının tespiti bu işe yardımcı olan en önemli faktördür. Mezopotamya’da yaşamış eski kavimlerde coğrafya,mitoloji ve teolojiye dayanmıştır. Bu çağlarda hak dinlere inanmayanlar, dünyayı düz alanlar kabul ediyorlardı. Mezopotamyalılar dört köşesinde birer ülke olan dörtgen bir dünya olduğunu kabul etmişlerdir. Bu çağdaki coğrafya bilgisi gemicilerden, tüccarlardan, savaş seferlerinden ve diğer haber alma kaynaklarından toplanmıştır. Eskiçağ coğrafyası matematik ve tarihi doğrultuda gelişmiştir. Bazı astronomların yapmış oldukları ölçmeler, dünyayı çeşitli kuşaklara ayırma işlemleri, Matematik Coğrafyanın gelişmesine sebep olmuştur.

Ortaçağın başında Haçlı seferlerinin sonlarına kadar batı Hıristiyan dünyasında coğrafya ilmi eski çağ bilgilerinin değişik bir şekil ile kabulünden ileri gitmemiştir. Dünyayı düz bir şekilde, ortasında Kudüs’ün bulunduğu tepsi gibi düşünen batı alemi, Hıristiyan taassubu içinde boğulmuş bir durumda kalmıştır. İslamiyetin insanlara gönderilmesi ve dünyada kısa bir süre içinde Batı Asya, Kuzey Afrika, İspanya, Sicilya, Hind, Çin, Orta Asya, Doğu Afrika, Malezya Adalarına kadar yayılması, İslamiyetin ilme verdiği ehemmiyet sayesinde diğer ilimlerde olduğu gibi coğrafyada da müslümanların ilerlemesini temin etmiştir. Müslümanların kurdukları coğrafya bilimine daha sonra, yapılan ilaveler sadece onların kurdukları coğrafya bilgileri ve temelleri üzerine yapılan araştırmalardır. İlimlerin temellerinde ve esaslarında bir değişiklik yapılmamıştır. Yedinci ve dokuzuncu asırlarda Müslümanlar ticaret yollarında hem karadan hem denizden Çin’e ulaşmış, muson rüzgarlarının düzenli esişlerini keşfederek Güney Asya ile Doğu Afrika arasında işlek deniz yolları tesis etmişlerdir. İslam coğrafyacı ve seyyahları, dünyanın pekçok yerini dolaşmışlar, bu ilim adamlarımüslüman hükümdarlar tarafından ilmi araştırmaların devamı için teşvik edilmişlerdir. Müslüman coğrafyacılar yeryüzünün meskun alanlarını (bayındır yerlerini) enlemlere göre belirtmişlerdir. Güneş ışıklarının dikliğine ve uzun gün süresine göre batı-doğu doğrultusunda yedi iklim bölgesine, bunların her birini tekrar boylamlarla on bölüme ayırmışlardır.

Dokuzuncu asır coğrafya alimlerinden Belhi (847-934)nin Suverü’l-Ekalim (İklim Tipleri)adlı İslam ülkeleri atlası başlıca eserlerindendir. İslam dünyasının coğrafya doğrultusunu geliştiren alimlerden İbn-i Havkal ve İstahri’nin yazdıkları Kitab-ül Mesalik ve’l Memalik (Yollar ve Memleketler)adlı eserleri çok meşhurdur. Onuncu asırda yetişmiş seyyahlardan El-Mes’udi ve İbn-i Fadlan ile daha sonraki asırlarda yetişen seyyah ve coğrafya alimlerinden İdrisi, Ebü’l-Fida ve İbn-i Battuta iklimler ve ülkelerle ilgili çok çeşitli coğrafya eserleri vermişlerdir. Bunlardan Tancalı İbn-i Battuta (1303-1368) İslam dünyasını, bütün Asya’yı Anadolu’dan Malay Takımadalarına kadar gezmiştir. Seyahatname’si meşhurdur.

Mu’cem adıyla hazırlanmış olan lügat (sözlük)şeklindeki, çöl ve bozkırlardaki kuyu ve su kaynağı, vaha, otlak, çayır gibi coğrafi yerleri belirten ve bu sayede buralarda yaşayan insanlara faydalı olmak üzere hazırlanmış eserler coğrafyanın önemli eserlerindendir. Bu eserlerin en eskisi İslamiyetin ilk zamanlarında Bekri tarafından hazırlanmış olanıdır. Bu husustaki bir başka eser ise Yakut’un Mu’cem-ül-Büldan (13. asır) adlı eseridir.

Ortaçağın sonlarında Batıda coğrafya yeni yeni canlanmaya başlamıştır. Buna sebep olan hadiseler Batı-Hıristiyan aleminin İspanya ve Sicilya’daki Endülüs Müslümanlarıyle temasları, Haçlı seferleri sırasında Doğu İslam dünyasını tanıma ve Müslümanların yardımlarıyle ilmi, medeni gelişmeleri görmeleri ve bunlardan istifade etmeleridir. On üçüncü asır sonlarında Çin’e açılan kervan yoluyla doğuya gelen Venedikli tüccar ve seyyahlar, buradan aldıkları bilgileri Batıya aktarmışlardır. Bunlardan en meşhurları Marco Polo’dur. Bunların yanısıra Müslümanların yazmış oldukları coğrafya eserlerinin Batı dillerine tercüme edilmesi Hıristiyan dünyasında coğrafya ilminin gelişmesine vesile olmuştur. Yeniçağda coğrafyanın en büyük eseri meşhur denizci ve alim Piri Reisin yazdığı Kitab-ı Bahriye adlı kitaptır. Yeniçağın ortaçağla olan köprüsü (geçiş dönemi) olan eser olarak nitelendirilmektedir. Seyyahlık ve bu sayede yeni yeni ülkelerin bulunması bu çağın coğrafya ilmindeki gelişmenin genel görünüşünü meydana getirir. Haritacılıkta ilerlemeler, coğrafyanın yardımcısı olan ilimlerdeki gelişmeler dikkat çekicidir. Dünya haritalarının yanısıra özel haritalar ve bu haritalarda projeksiyon usullerinin kullanılması, kıyılar, dağlar, göller, akarsular ve diğer yüzey şekillerinin gösterilmesi, nispeten daha incelik ve doğruluk kazanmıştır.

Coğrafyaya olan ilgi arttıkça ülkeleri tanıtan Kozmografya ismi verilen seyahat tasvirlerini ihtiva eden eserler yazılmıştır. Bunlardan en meşhuru katip Çelebi’nin Cihannüma’sıdır.

İstatistiğin coğrafyaya girmesi ilk olarak 16. asırda Venedik’te nüfus istatistiğiyle olmuştur. Fiziki coğrafya alanında da iklim değişikliklerinden hareketle pekçok ilerlemelerin olduğu yeniçağda N.Kopernik (N.Copernicus) o zamana kadar kabul edilen yer merkezli alem yerine Endülüs alimlerinden Batruci’nin eserlerinden alarakgüneş merkezli alem sistemi fikrini ileri sürmüştür (Bkz. Batruci). İklim değişikliklerinin yanında alize rüzgarlarının keşfedilmesi ve 17. asırda barometrenin yükseklik ölçmelerinde kullanılmasıyla haritalarda yükselti eğrilerinin gösterilmesi Fiziki Coğrafyada meydana gelen ilerlemeler olmuştur. 1634’te ilk olarak başlangıç meridyeni için heyet çalışmaları yapılmış ve başlangıç meridyeni olarak o zaman Paris Rasathanesinin 20° batısından geçtiği kabul edilen Kanarya Adalarının Ferro meridyeni kabul edilmiştir. Bu çağda Matematik Coğrafyadaki en önemli gelişme nirengi (triangulatiron) usulünün kullanılmaya başlaması olmuştur. Meteorolojideki ilerlemeler Klimatoloji, bitkiler ve hayvanlar alemindeki çalışmalar da Botanik ve Zooloji ilminin gelişmesini temin etmiştir. Beşeri iktisadi coğrafyanın yeni kurulduğu bu çağda Kartoğrafya üzerinde yeni ilerlemeler olmuştur.

Yeniçağda Fiziki Coğrafya üzerine B.Varenius’un yazdığı Geographia Generalis adlı eserde (1650) yerküre üzerindeki olaylar, sular, atmosfer incelenmiş, ışın ile ısının dağılışı kuşaklar biçiminde belirtilmiştir. Tarihi Coğrafya üzerine Philipp Clüwer’in yazdığı İntroducto Universam Geographiam tam Veterem tam Novar adlı eser vardır. Meteorolojideki gelişmelerden istifade eden A. Von Hum Boldt 1817’de ilk olarak izoterm haritası çizmiştir. Bu Klimatolojinin temeli olarak kabul edilmektedir. 1776 senelerinde A. Simith’in iktisat ilmini kurması bunun coğrafyaya girmesini temin etmiştir. Günümüz coğrafyasına gelirken Beşeri Coğrafya oldukça ilerleme kaydetmiştir. On sekizinci asır sonları ile 19. asır ortalarına kadar temel olarak iki fikir olması bu husustaki araştırmaların yoğunluk kazanmasına vesile olmuştur. A.Kirchhoff’un Memleketler Coğrafyası Dersleri Fr. Van Richtofen’in China adlı eseri ve Fr. Ratzel’in meşhur Anthrappageographie (Beşeri Coğrafya) adlı eserleri Beşeri Coğrafyanın gelişmesine büyük faydalar sağlamıştır. On dokuzuncu asrın sonlarında coğrafyadaki farklı fikirler ortadan kalkmıştır. Günümüzde bütün coğrafya olayları birbirlerine bağlı ve karşılıklı ilişkili olmalarına göre, tabiat ilminin temeline dayalı olarak araştırılır, sebepleri aranır ve izah edilir. Son zamanlarda yazılmış her biri çok büyük ciltler halindeki ülkeler coğrafyası eserleri vardır. Bunlardan Fransızca Geographie Universelle serisi, Almanca Handbuch der Geographischen Wissenschaft serisi ve İngilizce The Regions of the World ile International Geography adlı eserler en önemlileridir.

Osmanlılar döneminde coğrafya

Coğrafya, Osmanlılarda, Matematik Coğrafya olarak başlamış ve bir müddet bu yönde ilerlemiştir. Rükneddin Ahmed, Kazvini’nin (ölm. 1383) Acaibü’l-Mahlukat ve Garaibü’l-Mevcudat adlı kozmografya ve coğrafya eserini tercüme ederek Çelebi Sultan Mehmed’e sunmuştur. Yazıcızade Ahmed Bican Acaibü’l-Mahlukat ve Dürr-i Meknun adlı kozmografya eseri vermiştir. Semerkant rasathanesi müdürü olan Bursalı Kadızade Rumi’nin (1337-1412) talebesi olan Fethullah Şirvani, Sultan İkinci Murad zamanında Semerkant’tan Kastamonu’ya gelerek Fatih Sultan Mehmed Hanın hükümdarlığının ilk senelerine kadar burada yaşamıştır. Ali Kuşçu (ölm. 1474) ve torunu Mirim Çelebi (ölm. 1525) ilk Osmanlı coğrafyacıları olup çeşitli eserler vermişlerdir.

Üç kıtaya hükmeden bir cihan devleti haline gelen Osmanlılar Deniz Coğrafyasında dünyanın en ileri memleketiydi. Büyük coğrafya alimlerinden Piri Reis (1470-1554) Akdeniz’in limanları, akıntıları ve başka olaylar hakkında bilgi veren, Osmanlı denizcilerinin geleneklerini ve kendi bilgilerini katarak Kitab-ı Bahriye adlı eseri yazmıştır. Piri Reis’in çizmiş olduğu, bugün bile ilim adamlarını hayretten hayrete düşürmekte olan harita Amerika kıtasının doğruya yakın şekli verilmektedir. Haritacılık bu zamanda çok gelişmiştir. Hind Okyanusuna gidip buradan kara yoluyla Gücerat, Sind, Horasan, Irak-ı Acem, Maveraünnehr ve İran yoluyla Türkiye’ye dönen Seydi Ali Reis (ölm. 1562) seyahatinde gördüklerini Mir’atü-l Memalik adlı kitabında anlatmıştır. Bu eser Almanca, Fransızca ve İngilizceye tercüme edilmiştir. Seydi Ali Reis’in 1554’te yazdığı kısaca Muhit olarak bilinen Kitabü’l Muhit fi İlmi’l Eflak ve’l Bahr adlı eseri bir derlemedir.

Bu zamanda Deniz Coğrafyasının yanında diğer ülkeler üzerinde geniş bilgiler veren eserler de yazılmıştır. Bunlardan bazıları Hitay-name, İ’lamu’l-İbad fi A’lamilbilad (Yer Adlarını Halka Bildirme) Evdahü’l Mesalik ila Marifeti’l-Memalik (Ülkeleri Bildiren Açık Yollar),Menazirü’l Avalim (Alemlerin Görünüşü) ve Tarih-i Hind-i Garbi’dir.

On yedinci asırda yaşayan Katib Çelebi’nin (1608-1656) yazdığı coğrafya eserleriyle Osmanlı coğrafya ekolü meydana getirilmiştir. Katib Çelebi’nin yazdığı Cihannüma adlı eser ülkelerin tasvirlerini ihtiva etmektedir. Birçok dile tercüme edilen bu kitap 20. asrın başlarına kadar bütün dünyanın istifade ettiği temel bir eser olmuştur. Yine ayrı zamanlarda yaşayan Evliya Çelebi’nin (1611-1678) seyahatleri neticesinde yazdığı, genellikle tarihi coğrafya yönünden şehirleri, ülkeleri tanıtan, yüzey şekillerini ve etnografya bilgilerini anlatan on ciltlik Seyahatname adlı eseri meşhurdur. Coğrafya-ı kebir adlı eserin sahibi Ebu Bekir bin Behram 17. asrın sonlarında yaşamış olan meşhur coğrafya alimlerindendir. On sekizinci asır alimlerinden Erzurumlu İbrahim Hakkı hazretlerinin Marifetname adlı eseri ve Elhac Mehmed Edib’in Menasikül-Hac adlı eseri günümüzde de önemli olan eserlerdir.

On dokuzuncu asırda Mahmud Raif Efendinin Fransızca olarak yazdığı Coğrafya Üzerine Bir Derleme, Ahmed Cevad’ın Ma’lumatü’l Kafiye fi Memaliki’l-Osmaniyye’si (1872) Hüseyin Beyin Memalik-i Osmaniyye’si(1887). Mehmed hikmet Beyin Coğrafya-i Umran’ı (1896) ve Ömer Subhi Beyin bir derleme olan Coğrafya-i Hikemi adlı eserleri, hafız Şeref’in coğrafya atlası olan Yeni atlas (1868)ve Yeni Coğrafya Atlası (1891), Ahmed Rifat Efendinin coğrafya ansiklopedisi ve sözlüğü olan Lügat-i Tarihiye ve Coğrafiye (1882) ve Şemseddin Sami Beyin (1889-1899) Kamusü’l A’lam adlı eserleri, coğrafya eserlerinin en önemlileridir. Uzun harp yıllarında bazı coğrafi eserler yazılmışsa da bunlar pek fazla önemli değildir.

Cumhuriyet devrinde coğrafya: Bu devirde “tasvir coğrafyası” yerine, yardımcı bilgilere dayanan, olayların coğrafi dağılışlarını, birbirleriyle olan ilişkilerini ortaya koyup sebeplerini araştıran, günümüz coğrafyasının ilkelerine geniş yer veren “açıklamalı coğrafya” gelişme yoluna girmiştir. Bir ülkedeki coğrafya araştırmalarının hızla ilerlemesi, o ülkedeki harita, meteoroloji, hidroloji, maden, istatistik, jeoloji ve toprak araştırma işlerinin gelişmesi için bu kollarla ilgili araştırmacıların üniversiteler tarafından yetiştirilmesi lazımdır. Bu yönde yapılan çalışmalar bu temele uygun olarak yapılmaktadır. “İstikşaf haritalarının” yapılması bu sayede topografik şekil ve olayların görülebilmesi, hava fotoğraflarının çoğalması ve fotogrametre ile haritaların geliştirilmesi, Devlet Meteoroloji İşleri Müdürlüğünün 1937’de tesisi, Türkiye sularının gözlem ve araştırmalarını düzenlemek üzere DSİ ve TEK’in yaptığı çalışmalar, 1935’te Maden tetkik ve Araştırma Enstitüsü (MTA)nün kuruluşuyla jeoloji araştırmaları bu çalışmalardandır. Bugün yurdumuzda jeoloji haritası çıkarılmış durumdadır.

Coğrafi araştırmaları için önemli olan diğer kaynaklardan istatistiklerin temeli 1926’da atılmış olup, nüfus, ekonomi, maliye, ticaret, milli eğitim istatistikleri olarak çok çeşitli yapılan istatistikler yüzlerce cilt halinde araştırmalara ışık tutmak üzere hazırlanmıştır. Tarım, orman ve toprak araştırmaları hususunda hazırlanmış pekçok rapor, araştırma ve inceleme eserleri yayınlanmıştır.

Bu çalışmalara paralel olarak üniversitelerde kurulan Coğrafya Fakülteleri ve Enstitüleri araştırma ve öğretim gezilerine önem vermişlerdir.

Cumhuriyet devrinde Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde yapılan coğrafi araştırmalar ile ilgili pekçok yazı, rapor, kitap yayınlanmıştır. Bu araştırmalar genellikle Ankara Üniversitesinin Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi, Coğrafya Enstitüsünde çalışan coğrafyacılar tarafından ve İstanbul Üniversitesi coğrafyacıları tarafından yapılmıştır. Bu dönemde coğrafya araştırmaları için batıdakilere benzer şekilde geziler yapılmış, açıklamalı coğrafyada temelden yürünmüştür.

Tagged : /

TÜRKİYE COĞRAFYASI

COĞRAFİ KONUM

Herhangi bir noktanın dünya üzerinde bulunduğu yerin tarif edilmesidir.Ülkenin coğrafi konumu, beşeri ve ekonomik özelliklerini büyük oranda belirler. Coğrafi konum matematik ve özel konum olarak iki şekilde ifade edilir.

1.MATEMATİK KONUM

Bir noktanın matematik konumu, Yer küre üzerinde olduğu varsayılan çizgilere göre yapılır. Belirlenen noktanın ekvatora, kutuplara ve başlangıç meridyenine göre bulunduğu yerin ifade edilmesidir. Dünya üzerinde olduğu varsayılan bu çizgiler grid sistemi olarak adlandırılır. Matematik konum ifade edilirken enlem ve boylam dereceleri kullanılır.

TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI:

**Türkiye, Kuzey Yarım Küre’de 36° – 42° Kuzey enlemleri, 26°-45° Doğu boylamları arasında bulunmaktadır.

**Matematik konumu Türkiye’nin ılıman kuşakta bulunmasına, dört mevsimi yaşamasına neden olmuştur.

**Doğu ve Batı noktaları arasından geçen 19 Meridyen (19×4=76) 76 dakikalık yerel saat farkının oluşmasına nedenolmuştur.

**Bulunduğu boylam değerleri nedeniyle kışın 2 (30° Doğu), yazın 3 (45° Doğu) numaralı uluslararası saat dilimlerini kullanmasına neden olmuştur.

**Dönenceler dışında yer bu nedenle, güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla almaz.

**Güneş ışınlarının düşme açısı kuzeye gittikçe daralır.

**Yurdumuzda herhangi bir noktada bulunan bir cismin gölgesi bütün yıl kuzeye düşer.

**Batı rüzgârlarının etki alanındadır. Kuzeyden esen rüzgârlar soğutucu, güneyden esen rüzgârlar sıcaklığı artırıcı etki yapar.

**Yurdumuzda en uzun gündüz ve en uzun geceler en kuzeyde yaşanmaktadır.

**Doğu-batı yönünde 1565 km (Iğdır Ovası-Biga Yarımadası) uzunluğa sahiptir.

**Kuzey-güney doğrultusunda genişliği 650km dir. (Kerempe Burnu-Anamur Burnu)

**Kuzeyde İnce burun (Sinop) , güneyde Toprak tutan köyü (Suriye sınırı) arası 680 km dir.

**Sahip olduğu alan itibarıyla, Avrupa ülkelerinin tümünden, komşularımız içinde ise İran dışında hepsinden daha büyüktür.

**Yurdumuzun izdüşüm alanı 779452 km2, gerçek alanı 818578 km2 dir.

2.ÖZEL KONUM

Dünya üzerindeki herhangibir yerin kıtalara, denizlere, dağ sıralarına, komşu ülkelere, önemli ulaşım hatlarına, önemli yeraltı ve yerüstü kaynaklarına ve siyasi bloklara göre bulunduğu yerin açıklanmasıdır.

TÜRKİYE’NİN ÖZEL KONUMU VE SONUÇLARI:

**Türkiye kuzeyinde; Karadeniz, kuzeydoğusunda; Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan-Nahçıvan, doğusunda; İran, güneyinde; Irak, Suriye ve Akdeniz, batısında; Ege Denizi, kuzeybatısında; Yunanistan ve Bulgaristan bulunmaktadır. Kuzeybatı bölümünün orta kesimlerinde Marmara Denizi yer alır. Marmara Denizi, Çanakkale Boğazı ile Ege Denizine, İstanbul Boğazı ile Karadeniz’e bağlanmaktadır.

Türkiye’nin üç tarafını çevreleyen denizler, dünya okyanuslarına bağlantılıdır. Karadeniz’e komşu olan ülkeler için boğazlar büyük önem taşır. Ayrıca İstanbul Boğazı üzerinde bulunan Boğaziçi ve Fatih köprüleri ile karadan Avrupa ile Asya birbirine bağlanmıştır.

**Avrupa, Asya ve Afrika’nın birleştiği bir noktada yer alan ülkemiz, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel bir köprü durumundadır.

**Bu durum Türkiye’nin Asya, Avrupa ve Afrika’nın merkezi bir noktasında yer almasına neden olmuştur.

** Türkiye, İstanbul ve Çanakkale boğazları ile büyük bir öneme sahiptir. Karadeniz çevresinde yer alan ülkelerin deniz yollarını kullanabilmeleri, okyanuslara ulaşabilmeleri Türkiye’yi çevreleyen boğazlardan ve denizlerden geçmelerini gerektirmektedir. Bu durum boğazların önemini arttırmaktadır.

** Ülkemizin sahip oluğu iklim çeşitliliği, toprak çeşitliliği ve kısa mesafelerde bile çok değişken olan arazi yapısı, bitki türlerinin zengin olmasına, önemli su kaynaklarının oluşmasına sonuçta insan yaşamına uygun doğal bir ortamın meydana gelmesine neden olmaktadır.

**Ülkemiz özel konumunun olumlu etkileriyle tarihin eski devirlerinden beri yerleşime uğramış, birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu tarihi miras, tabii güzellikler ve Akdeniz iklimiyle birleşerek önemli turizm potansiyeline sahip olmamızı sağlamıştır.

**Genç arazi yapısına sahip olan yurdumuzda, ortalama yükselti oldukça fazladır.(1130 m) Yükselti batıdan-doğuya doğru artış göstermektedir. Bu durum, iklim özellikleri, ekonomik ve sosyal yapı üzerinde etkili olmaktadır.

**Genel olarak yükseltinin fazla olması nedeniyle, gerçek alan ve izdüşüm alan arasındaki fark fazla olmaktadır.

TÜRKİYE’NİN JEOPOLİTİK KONUMU VE BUNUN SONUÇLARI

**Sahip olduğu coğrafi konum nedeniyle Türkiye hem Asya hem de Avrupa ülkesidir.

**Avrupa, Asya ve Afrika’nın birleştiği bir noktada yer alan ülkemiz, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel bir köprü durumundadır.

**Balkanlar, Kafkasya ve Ortadoğu arasında merkezi bir konuma sahiptir.

**Türkiye, İstanbul ve Çanakkale boğazları ile büyük bir öneme sahiptir. Karadeniz çevresinde yer alan ülkelerin deniz yollarını kullanabilmeleri, okyanuslara ulaşabilmeleri Türkiye’yi çevreleyen boğazlardan ve denizlerden geçmelerini gerektirmektedir. Bu durum boğazların önemini arttırmaktadır.

**Sanayisi gelişen Avrupa, yeraltı kaynakları ve kullandığı diğer hammaddeler açısından fakir durumdadır. Kafkasya ve Orta Asya’nın sahip olduğu petrol ve doğal gaza ihtiyaç duymaktadır. Türkiye bu kaynakların batıya ulaştırılması açısından, en güvenli koridor durumundadır.

Türkiye, farklı nedenlerle birbirine ihtiyaç duyan bu bloklar arasında vazgeçilemez ve üzerinde yapılan hesapların tarih boyunca bitmediği bitmeyeceği bir noktada bulunmaktadır.Bu nedenle, Türkiye bu üç kıtayı birbirine bağlayan besleyen kan damarları konumundadır.

**Bağımsız devletler topluluğu ile tarihsel bağları bulunan Türkiye zengin kaynaklara sahip bölge devletlerinin Batı ile olan ilişkilerinde önemli bir köprü görevi görecektir.

**Ülkemizin sahip oluğu iklim çeşitliliği, toprak çeşitliliği ve kısa mesafelerde bile çok değişken olan arazi yapısı, bitki türlerinin zengin olmasına, önemli su kaynaklarının oluşmasına sonuçta insan yaşamına uygun doğal bir ortamın meydana gelmesine neden olmaktadır.

**Bu şatlar Türkiye’yi tarımsal kaynakları açısından ihtiyaçlarını karşılayacak imkânlara kavuşturmuştur.

**Dünyada kullanılabilir su kaynaklarının hızla tükenmesi bu açıdan zengin bir potansiyele sahip Türkiye’yi önemli hale getirmektedir.

**Türkiye,sahip olduğu zengin maden çeşitliliği yanında stratejik bakımdan değer taşıyan madenleri nedeniyle önemli bir kaynağa sahiptir. Bu nedenlerle ülkemiz tarihin eski devirlerinden beri yerleşime uğramış, birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu durum tabii güzellikler ve Akdeniz iklimiyle birleşerek önemli turizm potansiyeline sahip olmamızı sağlamıştır.

**Coğrafi avantajlar yanında dinamik ve eğitim oranı yüksek genç nüfusu ülkemizin en önemli avantajlarından birini oluşturmaktadır.

**Türkiye, dünyanın en sorunlu bölgelerini oluşturan Balkan ülkeleri,Kafkas ülkeleri ve Ortadoğu ülkeleri arasında yer almaktadır.

**Sahip olduğu yeryüzü şekilleri ve bunların uzanış doğrultuları, doğal coğrafi yapının sağladığı avantajlar ülkemizin düşman saldırılarına karşı savunulması açısından avantajlar sağlamaktadır. Sorunlu bir bölgenin merkezinde bulunan Türkiye tüm bu olumsuzluklara rağmen barışçı, demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti yapısıyla çevre ülkeleri açısından olumlu bir model oluşturmaktadır.

**Bu açıdan bakıldığında dünya’da barışın sağlanabilmesinin Türkiye’nin desteği ile gerçekleştirilebileceği kaçınılmaz bir gerçektir.

**Sahip olduğu Jeopolitik konumu nedeniyle, Türkiye’nin taraf olmadığı politikaların uygulamada başarıya ulaşmasının imkânsız olmasına neden olacaktır.

 

Tagged : /

Coğrafya Şifreleri

Ege’de En Çok Yetişen Ürünler: ZÜHTi: Zeytin, Üzüm, Haşhaş, İncir

Rüzgârlar: KaYıP SaKaL: Karayel, Yıldız, Poyraz, Samyeli, Kıble, Lodos…

İç Anadolu’daki Platolar HUCOB: Haymana, Uzunyayla, Cihanbeyli, Obruk, Bozok

Ülkemizde Doğalgaz Santralleri:  OHA: Ovaakça,  Hamitabat, Ambarlı

Ege’deki Kırık Dağlar: MaYBAM… Madra, Yunt, Bozdağlar, Aydın dağları, Menteşe

Akdenizdeki Karstık Ovalar : TAKKE… Tefenni, Acıpayam, Korkuteli, Kestel, Elmalı

İhrac  Ettiğimiz Madenlerimiz: BaCaK  MaBeT BAKIR, CIVA, KROM, MAGNEZYUM, BOR,TUZ

İhrac  Ettiğimiz Ürünler: SıNıF TAKİM… ÇAY, SEBZE, NOHUT, FINDIK, TURUNCGİL ANTEPFISTIĞI, KAYISI, İNCİR, MERCİMEK

Suriye  Sınır Kapılarımız : CCANeY…  Cilvegözü, Ceylanpınar, Akçakale, Nusaybin, Yayladağ

Gübre Fabrikaları:  BİSİMGEM: Bandırma, İstanbul, Sivas, İzmir, Mardin, Giresun, Elazığ, Mersin

BAKIR çıkarılan ve işlenen yerler; K A D E R

İşletmeler için Ortadaki harflere bir de “samsun” ekleyin. Yani “ADES” (Kastamonu-küre) (Artvin-Murgul)

(Diyarbakır-Ergani) (Elazığ-Murgul) (Rize-Çayeli)

DEMİR çıkarılan ve İşlenen Yerler;  S A M İ (Sivas-Divriği ve Kangal) (Adana-Feke ve Kozan) (Malatya-Hekimhan ve Hasançelebi) (İzmir-Dikili ve Torbalı) İşletmeler ise S ve A harfleridir.(Sivas ve İzmir)

Doğu Anadolu’daki Madenler

MeraKLı KABakÇı DEMİR: Manganez, Krom, Linyit, Kükürt, Krom, Kaya tuzu, Çinko Demir

Ege Bölgesi Maden ve Enerji Kaynakları: JETKiLiMCiZADe

jeotermalenerji, Krom, Linyit, Mermer, Cıva, Zımparataşı, Altın, Demir

Tektonik Göller: MUSİBET: Manyas, Ulubat, Sapanca, İznik, Beyşehir, Eğirdir, Tuz Gölü

Heyelan Set Gölleri: UYSAT: Uzungöl, Yedigöller, Sera, Abant, Tortum

Volkanik Set Gölleri:

ERÇEKli NAZİK, HAÇLIy’la beraber VAN GÖLÜ’nde BALIK tutarken ÇILDIRdı. Erçek gölü, Nazik gölü, Haçlı gölü, Van gölü,Balık gölü,Çıldır gölü

Ege’deki platolar: YUBBİ… Yazılıkaya, Uşak, Banaz, Bayat…

GüneyDoğu’daki Platolar: DUAA… Diyarbakır, Urfa, Antep, Adıyaman

Enerji üretilen Göller: Elektrik Hattı gibi “HET”… Hazar gölü, Eğridir gölü, Tortum gölü.

Marmara’daki Tektonik Gölleri: KULİS: Kuş(manyas) gölü, Ulubat gölü, İznik gölü, Sapanca gölü

Sigara fabrikası bulunan İller: SİİMBAAT: Samsun, İzmir, İstanbul, Malatya, Bitlis, Adana, Tokat

Bakır merkezleri: MaKaM SEM SEzsiz harfler: M= Murgul Artvin, K= Küre Kastamonu M= Maden Elazığ. SEM Samsun, Ergani ve Murgul

Ülkemizin Bölgelere Göre Nüfus Yoğunluğu: MEAG

Marmara, Ege, Akdenız, G.Doğu, Karadenız, İç Anadolu, Doğu Anadolu

Türkiye’deki tektonik Göller: BASİT MUHASEBE

Burdur gölü, Acıgöl, Sapanca gölü, İznik gölü,  Tuz gölü,  Manyas Gölü, Ulubat gölü, Hazar (Hozapin) gölü, Akşehir gölü, Seyfe gölü, Eber gölü, Beyşehir gölü, Eğirdir gölü

KARSTİK GÖLLER: Alda gölü,  Suğla Gölü,  Kestel Gölü

Zımpara taşı çıkan yerler: İDAM… İZMİR, DENİZLİ, AYDIN,  MUĞLA

Türkiye’deki kağıt fabrikaları: KAZMaM GİBİ

K(Kastamonu-Taşköprü),A(Afyon),Z(Zonguldak-Çaycuma),M(Mersin-Taşucu),A,M(Muğla-Dalaman) G(Giresun-Aksu),İ,B(balıkesir),İ(İzmit)

KIZILIRMAK ÜZERİNDE BULUNAN BARAJLAR: HOKKA… Hirfanlı, O, Kesikköprü, Kapulukaya,  Altınkaya barajları

YEŞİLIRMAK ÜZERİNDE: HAS… Hasan uğurlu ,Almus, Suat uğurlu

FIRAT NEHRİ ÜZERİNDE: KAK… Keban, Atatürk, Karakaya

Karstik göller: SALDA(selda ormanda AVLANırken SÖĞÜT ağacındaki TEL elini KESTİ(KESTEL) SALDA GÖLÜ, AVLAN GÖLÜ, SÖGÜT GÖLÜ, KESTEL GÖLÜ

EGEDE İLK SIRADA YER ALAN MADEN YATAKLARI (LAZCUMa)

L İNYİT

A LTIN

Z IMPARA TAŞI

C İVA

U RANYUM

M ERMER

a

Bölgelerin Ayrılmasında Etkili Olan Faktörler =YENİDEN

Y erşekilleri

E konomi

N üfus ve yerleşme

İ klim ve bitki örtüsü

DEN ize göre konum

Haritalarda Hangi Yükseltide Hangi Renk Kullanılır, Şu Şekilde Belirtebiliriz:

-Yeşil : (0-500 metre arası yükseltilerde kullanılır)

-Sarı : (500-1000 metre arası yükseltilerde kullanılır)

-Turuncu : (1000-1500 metre arası yükseltilerde kullanılır)

-Kahverengi : (1500-2000 metre arası yükseltilerde kullanılır)

Kodlarsak:  YaSTıK

İç Anadolu’daki ürünler: BEŞPAY

B uğday

E lma

Ş eker pancarı

P atates

A arpa

Y eşil mercimek

 İpekli dokuma: BİG

B ursa

İ stanbul

G emlik

Ülkemizde Olmayan Madenler: KiTaP

K obalt

T itanyum

P latin

Kapatılacak Madenler: CıVıK

C iva ( kanserojen)

V olfram (rezerv az)

K ükürt ( rezerv az)

Bakırın Çıkarıldığı Yerler: KADER

K astamonu-küre

A rtvin- murgul

D iyarbakır- ergani

E lazığ- maden

R ize- çayeli

Civanın Çıkarıldığı Yerler: KİM Bu

K onya

İ zmir

M anisa

B (joker)

U şak

Karstik Ovalar(polye)( şehirler) : BADeM Ismarla

B urdur

A ntalya

D enzili

e (joker)

M uğla

I sparta

Bor Madeni: BEBeK

B alıkesir,bigadiç,susurluk

E skişer-seyitgazi

B ursa-mustafa kemal paşa

e (joker)

K ütahya- emet

GAP Tamamlanınca Artacak Ürünler: PASPaS

P amuk

A yçiçeği

S oyafasülyesi

P irinç

a (joker)

S ebze

Batı Karadeniz Dağları: KILIBIK

K öroğlu

I lgaz

ı (joker)

B olu

ı (joker)

K üre

Kızılırmak Üzerindeki Barajlar(HoKKA)

H irfanlı

o

K esikköprü

K apulukaya

A ltınkaya

Yeşilırmak Üzerindeki Barajlar (HAS)

H asan uğurlu

A lmus

S uat uğurlu

Fırat Nehri Üzerindeki Barajlar (KAK)

K eban

A tatürk

K arakaya

Tagged : / / / / / / / / /

Gerileme ve Yıkılış’ta Coğrafya

Osmanlı Devleti’nin Gerileme döneminde, coğrafi bilgi eksikliği, koskoca bir devletin yıkılışında önemli etkisi olmuştur. Gerileme döneminde yapılan tüm savaşlar incelendiğinde, bu etki açıkça görülmektedir. Sözgelimi Gerileme döneminde yapılan Kırım Savaşı’nın sonucunu da coğrafya tayin etmiştir. 14 Kasım 1854 tarihinde ansızın ortaya çıkan beklenmedik kasırga, İngiliz donanmasını darmadağın eder ve İngiliz donanmasının planı gerçekleşemez. Böylece Sivastopol’un kuşatılması gecikir. Ve savaşın gidişatı değişir.

Çanakkale Savaşları, coğrafi bir yaklaşımla ele alındığında, coğrafyanın önemi açıkça görülür. Gerçekten bugün bile Gelibolu yarımadasını ve Çanakkale Boğazı’nı gezip gören bir insan, bölge topografyasının cazibesine kapılır. Savaşların geçtiği yarımadadaki önemli tepelerin hepsi, tatlı su kaynaklarının hemen tamamı, Türk askerlerinin kontrolü altında kalmıştır. Öte yandan boğazın topografik özelliği, düşman gemilerinin ilerlemesine engel olmuştur. Bölgeye hakim tepeler ve tatlı su kaynaklarının mevcudiyeti, Türk Ordusunu, düşman kuvvetlere karşı üstünlük sağlamıştır. Tüm bu coğrafi avantajlara ek olarak, iklim şartları da Türk tarafına avantaj sağlamıştır. Gelibolu yarımadasına yapılan çıkartma gecesi aniden çıkan fırtına, İngiliz kuvvetlerinin farklı bölgeden karaya çıkmasına yol açmış ve bu gelişme savaşın seyrini değiştirmiştir.
Continue reading “Gerileme ve Yıkılış’ta Coğrafya”

Tagged : / /

Bilimde ve Mekanda Gerileme

Her ne kadar, Kanuni Sultan Süleyman Han’ın dönemini Osmanlı Devleti’nin zirveye ulaştığı dönem olarak kabul edilse de, çoğu tarihçiler tarafından bu dönemin gerilemeye doğru yüz tuttuğu bir dönem olarak kabul edilir. Çünkü bu dönem artık Osmanlı Yüce Devleti’nin sınırları oldukça zorlanmış ve doğal coğrafi sınır hayli aşılmıştır. Gerek Arap yarımadası ve gerekse Kuzey Afrika, Osmanlı Coğrafyası ile hiçbir zaman bir bütünlük sağlayamamıştır. Öte yandan Balkanlar’da Tuna nehri, doğal bir coğrafi sınırı oluşturmaktadır. Osmanlı’nın Balkanlar’da doğal sınır olan Tuna’yı zorlaması ve nehrin öbür yakasına geçmek için göstermiş olduğu gayretler, Osmanlı Devleti’ne çok pahalıya mal olmuştur.

Viyana kuşatmasındaki başarısızlık, coğrafyanın ortaya çıkardığı bir sonuçtur. Kanuni Sultan Süleyman, 1529 yılında Viyana’yı kuşatmak üzere sefere çıkar. Ancak hava şartları göz önünde tutulmaz. Oysa mevsim, Balkanlarda yağmur mevsimidir. Buda ile viyana arasında bardak boşanırcasına yağan yağmur, yolları geçilemez hale getirir. Tam anlamıyla bataklığa dönüşen bölgede özellikle toplar taşınamaz. Buna rağmen Eylül sonlarında kuşatma başlatılır. Continue reading “Bilimde ve Mekanda Gerileme”

Tagged : / /