Yetişkinlerde Bilişsel Gelişim

Yetişkinler üzerinde gerçekleştirilen birçok bilişsel gelişim çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır. Bunlar arasında W.Perry ve M.Belenky’nin çalışmaları dikkat çekicidir. Yetişkinlerde bilişsel gelişim alanında ilk olarak W. Perry çalışmalarına bakalım.

1) W. Perry

W.Perry, Harvard üniversitesinden bir grup öğrenci üzerinde yaptığı araştırmalarda üniversite öğrencilerine “Gerçeklik nedir?”, “Bilgi nereden gelir?” gibi epistemolojik sorular yöneltmiştir. W.Perry1970 yılında yaptığı bu çalışmanın ardından 11 yıl sonra çalışmasını tekrarlamış ve benzer sonuçlar elde etmiştir. Araştırmalarında üniversite eğitiminin ve yaşantısının bu kişiler üzerinde bilişsel olarak ne gibi etkiler ve değişiklikler oluşturduğunu bulmaya çalışmıştır.

W.Perry’ e göre düşünsel değişim seyri;

a. Temel İkilemcilik

Bu aşamada bilgi birey için mutlaktır. Yani bir şey ya siyah ya beyazdır, arası yoktur. Güçlü önyargılara sahip olunan bir dönemdir. Bir üst aşamaya geçmeleri için var olan önyargılarına uymayan yaşantılardan geçmeleri gerekmektedir. Yaşantılar öğrenciye yaşamın kuralının siyah yada beyaz olmadığını, arada bazı renklerinde olduğunu bireye gösterir.

b. Çoğulculuk

Bu aşamadaki birey, herkesin kendince doğru olduğuna inanır. Çoklu bakış açıları fark edilmiştir.

c. Görelilik

Birey bu aşamada herkesin kendince bir fikri olduğunu ve bu fikirlerden herhangi birinin doğru olabileceğini anlar. Bilginin mutlak olmadığını görür.

d. Görelilikte Kalıcılık

Birey bu aşamada bazı fikirlerin doğruluk payını diğerlerine göre kıyaslar ve anlar.

2) Belenky’e Göre Bilmenin Beş Aşaması

Belenky’nin ortaya koyduğu bu dönemler, W.Perry’nin epistemolojik dönemlerine benzer. Bu dönemler şunlardır:

a. Sessizlik: Dışsal otoriteye tümden bağımlılık vardır.

b. Edinilmiş Bilgi: Çoğulculuk hakimdir. Bilgiye sahip kişiler özen ve dikkatle dinlenerek doğru bilgiler elde edilebilir.

c. Subjektif Bilgi: Bilgi kişiseldir.

d. Yaşantısal Bilgi: Bilgi edinmek objektif yolla olur.

e. Yapılandırılmış Bilgi: Bilgi tamamen bağımsaldır. Bilgiyi edinmek hem kişisel hem de objektif yolla olur.

Tagged : / / / /

Bruner ve Bilişsel Gelişim Dönemleri

Bruner da Piaget gibi bilişsel gelişimi evrensel bir anlayış biçimi ile incelemiştir. Ona göre bilişsel gelişim, tepkilerin uyarılardan bağımsız hale gelmesidir. İlk çocukluk yıllarında birey çevreden gelen uyarıcılara bağlıdır. Yani tepkiler uyarıcılara bağlıdır. İlerleyen süreçte ise özellikle dil kazanıldıktan sonra uyarıcılar kontrol edilmeye başlanır ve tepkiler uyarıcıdan bağımsız hale gelmeye başlar.

Bruner’a göre;

  • Bir kültürün içinde doğmuş olmak bilişsel gelişim için yeterli değildir. Bilişsel gelişim süreci etkili bir öğretici-öğrenici ilişkisi gerektirir. Öğretici olan kişi çocuğun öğrenimini adım adım ilerleyecek biçimde şekillendirmelidir. Bu olaya yol gösterme denir. Buna göre öğretmenler, anneler, babalar ve toplumun tüm üyeleri çocukların bilişsel gelişimini kazanmada ve öğretmede sorumluluk sahibidir.
  • İnsanlar ancak dil kullanarak iletişim kurabilir, tartışabilir ve dil sayesinde birbirine öğretebilirler.
  • Bruner bilişsel gelişimi “ bireyin kendisinin farkında olmasıdır” şeklinde açıklar.
  • Bireylerin bilişsel gelişim seviyelerine göre olaylara bakış açıları da değişmektedir. Örneğin küçük bir çocuğun yağmur yağması ile ilgili görüş ve düşünceleri olgun bireyin düşüncelerinden farklıdır.
  • Bruner’da bilişsel gelişimi Piaget gibi bilginin kodlanması, işlenmesi, depolanması ve sıralanması şeklinde incelemiştir.

Bilişsel Gelişim Dönemleri

Kpss gelişim psikolojisi dersinde Bruner’ın bilişsel gelişim dönemlerini inceleyelim.

  1. Eylemsel Dönem(0-3 yaş)
  • Bilişsel gelişimin ilk aşamasıdır.
  • Bu dönemde çocuk çevreyi anlama çabası içindedir.
  • Bu dönemde psikomotor öğrenmeler yoğundur.
  • Öğrenmeler yaparak-yaşayarak gerçekleşir.
  • Bu dönem çocukları için nesneler sadece birer araçtır. Nedenleri sorgulamazlar.
Çocuk eline verilen kitapla sadece oynar, yırtar vs.
  1. İmgesel Dönem (4-6 yaş)
  • Bilişsel gelişimin ikinci aşamasıdır.
  • Görsel bellek gelişmiş fakat yeterli düzeyde değildir.
  • Çocuklar algılarının tutsağı durumundadırlar.
  • Gördükleri bir nesne ortamdan kaldırıldığında bile onu tarif veya resmedebilirler.
Çocuk eline verilen kitabı inceler, resimlerine bakar.
  1. Sembolik Dönem (7 yaş ve üstü)
  • Bilişsel gelişimde son dönemdir.
  • Çocuk artık birçok alanın sembolünü kullanabilir.
  • Atasözleri ve deyimler gibi soyut düşünceler içeren cümleleri anlar ve kendi de düşüncelerini bu şekilde anlatabilir.
Çocuk eline verilen kitabı okur,araştırma yapar
Tagged : / / / /

Vygotsky Kuramı Temel Kavramlar

A. Yakınsal Gelişim Alanı

Vygotsky çocuk bilişsel gelişim düzeylerine katkıda bulunabilmek için öncelikle 2 durumun tespit edilmesi gerektiğini belirtir:

  • Her çocuğun herhangi bir yetişkin yardımı olmadan bağımsız olarak elde edebileceği gelişim düzeyi
  • Çocuğun bir yetişkin rehberliğinde (yani sosyal çevre etkisiyle) çalıştığı zaman ortaya koyacağı potansiyel Vygotsky’e göre bu iki durum arasında ortaya çıkan fark çocuğun yakınsal gelişim alanıdır. Bu kavramın diğer bir adı da gelişmeye açık alandır. Bir rehber veya çevre desteği ile çalıştığında çocuktaki öğrenme daha fazla olacak potansiyel beceri bilgi daha fazla ve rahat biçimde ortaya çıkacaktır. Vygotsky’nin gelişim psikolojisine getirdiği en önemli kavram da budur.
Eğitim öğretim süreci, çocuğun yakınsal gelişim alanını en iyi biçimde kullanmasını sağlayacak etkinliklerle dolu olmalıdır.
  • Öğrenciler birbiriyle çalışmalı ve bu şekilde çalışmaya özendirilmelidir. Yani işbirliği önemli……
  • Sadece bireysel değil grupla da değerlendirme yapılmalı.
  • Kültürel değerlere de eğitim sürecinde mutlaka yer verilmeli.
  • Öğretmenler çalışmalarda öğrencileri kontrollü olarak büyük ölçüde serbest bırakmalı.

Vygotsky’nin eğitime yapmış olduğu önemli katkılardan biri de üstbiliş kavramına değinmesidir.

Üstbiliş bireyin kendi düşüncesinin farkına vararak öğrenmeyi öğrenmesidir.

B. İşaretler- Sinyaller Teorisi

Kpss gelişim psikolojisi dersi Vygotsky kuramı temel kavramlar konusunda ikinci başlığımız işaretler – sinyaller teorisidir. Vygotsky, işaretler teorisinde çocukların dili nasıl içselleştirdiğini açıklamıştır. Ona göre toplumsal işaret sistemi olan dil, rakamlar, haritalar vb. etkenlerin çocukların bilişsel gelişimde etkisi vardır. Vygotsky dili düşünme aracı olarak tanımlar. Dilin öncelikli görevi iletişim kurmaktır. Hatta Vygotsky’ye göre benmerkezci konuşma bile aslında sosyaldir. Ona göre kişisel konuşma üstbiliş yani düşünme hakkında düşümeye aracılık eder ve böylece üst düzey düşünme ortaya çıkar.

C. Aktivite Teorisi

Vygotsky öncülüğünde oluşturulan teoriye göre insanların sınıflandırma, karar verme, hatırlama gibi faaliyetleri beyin tarafından değil de bilinç tarafından yapılmaktadır. Bilinç, gündelik yaptıklarımızın eseridir.

Günümüzde bu “insan sosyal ilişkilerin bir eseridir” şeklinde dile getirilir.

Aktivite teorisi bu gerçeklikten hareketle, öğretime bütüncül bir açıdan yaklaşır ve öğrenmeyi tüm faktörlerin karşılıklı olarak etkileşimi olarak görür.

 

kaynak : kpsskonu.com

Tagged : / / / /